با دقت بیشتری مود توجه باشند چون گاهی ممکن است یک مقاومت 22/0 اهم تبدیل به یک مقاومت 33/0 شود و این افزایش اهم در مدارات را نباید نادیده گرفت زیرا در اکثر مدارات از این مقاومت فید بکی به مدار داده شده و میزان جریان ویا ولتاژ دراین نقطه سنجیده می شود.

تست مقاومتهای متغیر

ایننوع مقاومت از نظر شکل ظاهری در اشکال مختلف و به نامهای پتانسیومتر و ولوم ساختهمی شود به شکل استوانه به شکل کشوی و یا .... درواقع مقداری گرافیت و یا اکسیدفلزات مختلف و یا ........ را روی یک قطعه فيبر استخواني و يا ... هرشکلی رسوب می دهند دوپایهی ثابت از طرفین خارج نموده و یک پایه لغزنده روی آن از ابتدا به انتها می لغزد وماننددو مقاومت متغیرند که باهم به صورت سری بسته شده باشند در مدارت مختلف به عنوان انواع ولوم ( صوت ، نور تصویر ویا کنتراست تصویر و یاجهت انواع تنظیمات در داخل دستگاههای الکترونیکی مورد استفاده قرار مي گيرند ) .

جهت تست بسته به مقدارمقاومت می توان در مدار نیز مانند خارج از مدار آن را تست نمود . فقط توجه بهشرایط مدار گاهی از دوپایه و گاهی از هرسه پایه استفادهمی شود البته در دستگاههای جدید از انواع چند پایه نیز استفاده شده و با توجه بهساختمان درونی می توان آن را تست نمود .

در این جا تست نوع سه پایه توضیح داده می شود .

 

می دانیم پایه طرفین مانند یک مقاومت ثابت است لذا مانند یک مقاومت ثابتآن را تست می کنیم اما نقشه مدار را باید مد نظر داشته باشیم چون ممکن است این پتانسومتربا مقاومتهای دیگر به صورت سری یا موازی و یا ترکیبی بسته شده باشد .

 

پایه وسط را نسبت به هردو پايه طرفين اهم چك می کنیم و مثل دو مقاومت ثابت سري شده مقدار مقاومتش را قرائت مي كنيم و مي توانيم در اين حالت دسته ولوم راکم و زیاد كرده در هردو جهت در ابتدا و انتها مقدار اهم قرائت شده صفر مي شو د و گرنه ممکناست یکی از پایه های طرفین که اهم نادرستی نشان می دهد قطع شده باشد ویا مقاومتش بالا رفته باشد . حتي ممکن است پایه وسط قطع شدهباشد.

تست مقاومت نوری درمدار

 

یکی دیگر از مقاومتهای ویژه یا مخصوص است که با تابش نور بر سطح آن هدایتش بیشتر شده یعنی مقدار اهمش کاهش می یابد .

در هنگام تست نیز می توان با تاباندن نور بر سطحش عملاً تغییرات اهمی آن را مشاهده نمود کافی است دراین مرحله مولتی متر را در رنج RX100 قرار دهید و نوررا بران بتابانید . با مولتیمتر دیجیتال نیز به همین شکل قابل تست است .

مقاومتهای ویژه یا مخصوص

مقاومتهایی هستندکه با عوامل فیزیکی عکس العمل نشان می دهند . مانند مقاومتهای حرارتی که در دونوعptc و ntc در مدارتالکترونیکی از آنها استفاده می شوند .

ptc که در مدارات دیگوسینگ تلویزیون بیشترین استفاده را دارد مقاومتی است با عبور جریان از آن گرم شده و گرما موجب افزایش اهمش می گردد . به همین دلیل درمسیر کویل دیگوسینگ که نقش لکه گیری را از ماسک مشبک لامپ تصویر به عهده دارد از آن استفاده می گردد .

تست این قطعه را به شرح زیر عنوان می کنم .

الف : تست چشمی : می دانیم یکی از سریعترین روشهای عیب یابیتست ظاهری و یا چشمی است و هرتعمیرکار در هنگام عیب یابی باید اولین نکته مهم رافراموش نکرده وقبل از هر چیز قطعات داخل تلویزیون و یا مدارت الکترونیکی را با دیدباز از نظر بگذراند تا اگر اشکال ظاهری در قطعات بوجود آمده است سریعاً اقدام نمائید . پایه های قطعات را با دقت بیشتری بازدید کند خصوصاً المانهایی که درهنگام کار گرممی شوند اکثراً اطراف پایه هایشان طوقه می اندازند .

ب : استفاده از حس لامسه چون یکی دیگر از توانائی های بشر استفادهاز حس لامسه و توانایی تشخیص گرمی و سردی از هم دیگراست و استفاده از این حس در تعمیرات بعداز تست چشمی یکی از سریعترین و راحتترین تستها می باشد . مثلاً هنگامی که تلویزیون را روشن می کنیم و دارای لکه رنگی می باشداگرptc را لمس کنیم و گرمایی حس نشود قطعاً توجه به مدار دیگوسینگ و خصوصاً خودptc اهمیت زیادی دارد خصوصاً اگر از ptc دو پايه استفاده شده باشد .

وقتی ptc سرد باشد احتمالقطعی در آن زیاد است گاهي ممکن است خود ptc مشکلی نداشته باشد واین اشکال مربوطبه مدار دیگوس باشد .

نکته : از حس لامسه در تست مقاومتهای ثابت پروات و یامقاومتهای آ جری و یا حتی ic ها هم خصوصاً به منظور تشخیص عبور جریان از قطعه می توان ازآن استفاده نمود یعنی هنگامیکه یک ic را لمس می کنیم و گرمای مناسبی دارد می توان نتیجه گرفت که حداقل جریانی درآن در حال عبور است . وسرد بودن قطعه ثابت می کند ممکن است مشکلی در تغذیه این قطع به وجود آمده باشد و یا خود المان قطع شده باشد . و يا داغي بيش از اندازه آن مي تواند گوياي مشكلي در داخل قطعه و يا ولتاژ ورودي بيش از اندازه باشد .

اگر چندین بار این کار را انجام داده باشید اکثراً می توانید حدس بزنید کار قطعه طبیعی است یا غیر طبیعی و این نوع تست به تجربه بستگی زیادی دارد شما هم می توانید با دقت از این تجارب کسب کنید تا سرعت عمل عیب یا بی تان بیشتر شود .

ج :قطعه ptc به دلیل نوع ساختمان داخلیش در تست می توان آنرا در کنار گوشتان تکان دهید چون اگر قرصهای داخل آن صدمه دیده باشد که با تکان دادن صدایی از داخلشان به گوش می رسد و مشخص می کندکه ptc صدمه دیده است .

د : روش اهم چک در مدار نیز یکی دیگر ازتستهای هر قطعه ای می باشد . در این حالت ابتدا سیم دیگوس را خارج نموده و هردو قرص ptc را که یک پایه مشترک دارند تست می کنیم .

روش تست : پایه وسط نسبت به دو پایه دیگررا اهم چک کنید . پایه وسط نسبت به پایه ای که سیم پیچ دیگوس را تغذیه می کند اهم کمی در حدود کمتر از 50 ، اهم را داراست . وپایه وسط نسبت به پایه دیگر که نقش گرم ماندن ptc را هنگام کار کردن به عهده دارد اهم زیادی دارد که از 200 ، اهم الی دو کیلو اهم در حالت سرد را نشان می دهند . البته این تست به دمای محیط نیز بستگی دارد.

ه : تست به روش ولتاژ گیری :

برای قطعه ای مانند ptc کمتر از این روش استفاده می شودزیرا نیاز ی نیست با وجود این همه تست ساده از این روش استفاده شود اما این روش هم خیلی موثر و مهم است و می توان برای اطمینان بیشتر از عمل کرد ptc از آن بهره جست .

دراین حالت ابتدا ولتمتر را در رنج 300 ولت ac قرار داده دو پایه ترمینال ولتمتر آنالوگ را به دوپایه اصلی سیم پیچ دیگوس وصل کنید زمانی که ptc سرد است در لحظه اول نزدیک به ولتاژ برق شهر برای یک لحظه کوچک وارد سیم پیچ می شود ولی فقط در لحظه اول قابل تست است و سپس ولتاژ برق شهر روی دوسر سیم پیچ به شدت کاهش می یابد . به طوریکه جریان به حدود کمتر از یک میلی آمپر می رسد .

تست مقاومت NTC درمدار

 

در تلویزیونهای جدید بجای مقاومت سرج از این نوع مقاومت استفاده می شود مزیت این مقاومت نسبت به مقاومت ثابت این است که در ابتدای روشن شدن تلویزیون که مقاومت سرد است مقدار اهم آن بالاتر است و زمانی که جریان از این مقاومت عبور کند گرم شده و مقدار اهمش کاهش می یابد از این خاصیت به منظور کنترل و کم کردن جریان لحظه وصل که خازن صافی خالی است و تمایل به شارژ سریع دارد استفاده شده است .

تست این قطعه در مدار مانند یک مقاومت ثابت است و چون مقدار مقاومتش از ده اهم کمتر است بنابراین به راحتی در مدار تست می شود کافی است مولتیمتر را در حالت اهم چک قرار داده و مقادر اهم رؤیت شده قرائت شود .

 

تست ترانزيستور در مدار

براي اينكه بتوانيم ترانزيستور را بدرستي در مدار تست كنيم بايد نقش اين قطعه در مدار را بشناسيم .

مي دانيم از سه حالت كار ( قطع ، اشباع و اكتيو ) ترانزيستور در مدارات استفاده مي شود و تست ترانزيستور در هركدام از حالات مي تواند متفاوت باشد .

نقش ترانزيستور در مدارات الكترونيكي :

1 – ترانزيستور به عنوان تقويت كننده سيگنال در مدار پري آمپلي فاير و درايور و تقويت كننده خروجي سيگنال استفاده مي شود . در واقع براي اين منظور از حالت اكتيو ( فعال ) ترانزيستور استفاده شده است .

2 – گاهي از ترانزيستور در مدارات به عنوان سويچ استفاده مي كنند دراين حالت ترانزيستور مانند يك كليد عمل كرده و از دو وضعيت قطع واشباع ترانزيستور استفاده شده است .

3 – از ترانزيستور به عنوان عنصر فعال در اسيلاتورها استفاده مي شود .

با توجه به نقش ترانزيستور درمدار و از كدام حالت آن استفاده شده تست آن را توضيح مي دهم .

 

1 – تست اهمي ترانزيستور در مدار اين روش براي اكثر حالات تقويت ترانزيستور كاربرد دارد .

 

الف : روش تست اهمي : ديود بيس اميتر و ديود بيس كلكتور را در حالت گرايش مستقيم تست مي كنيم و مانند يك ديود سيليكوني معمولي بايد مولتيمتر را در مُد RX1 قرار داده و عقربه منحرف شود و يا اصطلاحاً هردو ديود راه بدهد .

مي دانيم كه در دونوع ترانزيستور NPN و PNP جهت جريان معكوس است و نيز مي دانيم در مولتيمتر آنالوگ سيم قرمز به منفي باطري داخلي متصل است . پس انتظار داريم هنگاميكه سيم مشكي به دوپايه ديگر راه بدهد داريم ترانزيستور منفي NPN و در صورتيكه سيم قرمز به دوپايه ديگر راه بدهد گوئيم ترانزيستور مثبت PNP و اين پايه كه به دوپايه ديگر راه مي دهد پايه B است . اكنون ضمن تعيين پايه B از هدايت ديود BE و BC در جهت مستقيم مطمئن شديم .

 

اكنون مرحله بعدي تست اهمي ترانزيستور را مي نويسم .

 

همين پايه يعني بيس را در جهت عكس و در همان رنج RX1 ( چون ترانزيستور در مدار قرار دارد ) تست مي كنيم و هردو ديود BE و BC بايد در اين جهت راه ندهد و عقربه منحرف نشود نشتي جزئي قابل گذشت است .

مرحله نهايي تست اهم چك نمودن پيوند EC مي باشد بازهم مولتيمتر در رنج RX1 مي باشد ( چون قطعه در مدار تست مي شود ) كه در هردو جهت انتظار داريم عقربه منحرف نشود اما نشتي جزئي مانعي ندارد .

لازم به ذكر است اين تست فقط مي تواند نزديك % 60 مارا از سالم بودن ترانزيستور مطمئن سازد زيرا هر قطعه الكترونيكي احتمال سه حالت خرابي دارد.

 

1 - حالتي كه قطعه شورت است و شورتي در مدار قابل تست است .

2 – حالتي كه قطعه قطع شده است مثلاً ديود بيس اميتر راه ندهد و اتفاقاً اين حالت خرابي ترانزيستور در مدار نيز قابل تست مي باشد .

3 – حالتي كه قطعه نشت دارد و اين حالت براي هيچكدام از قطعات الكترونيكي در مدار قابل تست نيست . پس اگر ترانزيستوري نشت پيدا كرده باشد با روش اهمي در مدار قابل تست نيست

تست ترانس های درایور

 

معمولاً این ترانسها دارای یک اولیه و یک ثانویه می باشند که چون نقش درایو یا راه اندازی و یا تطبیق امپدانس را دارند اصولاً ولتاژ را به جریان تبدیل می کنند معمولا ً کوپلاژ کننده ای ایزوله می باشند و طبقه قبلی را که امپدانس زیادی دارد به طبقه بعدی که امپدانس ورودی کمی دارد متصل می کند . مانند چوک درایور هریزنتال

و یا چوک درایور صوتی جهت تست باتوجه به اینکه امپدانس ورودی بیشتری دارد معمولاً کمتر از 100 اهم با مولتیمتر ها قابل سنجش می باشد . جهت چک نمودن ثانویه نیز می توان مانند یک مقاومت کم اهمی آن را در نظر گرفت . آن را تست نمود

 

تست ديود در حالتيكه به عنوان برش دهنده از آن استفاده شده است

 

تست زنر در مدار در اين حالت مشكل است وتنها توسط اسيلسكوپ مقدور است .لذا بهترين كار خارج كردن زنر از مدار و تست كردن خارج ازمدار مطابق ( درس تست قطعات خارج از مدار ) بايد تست شود

مرحله سوم استفاده زنر درمدارات براي حفاظت بود . مثلاً اگر تغذيه يك IC 5 ولت است مي توان براي حفاظت از زنر 6/5 ولتي استفاده كرد كه عملاً زنر كاري در حالت طبيعي مدار انجام نمي دهد اما هرگاه ولتاژ تغذيه IC افزايش يابد اين زنر ولتاژاضافي را شاسي نموده و با ادامه اين روند زنر شورت شده و IC از ولتاژ اضافي حفاظت مي شود . و يا در ورودي بعضي از مدارات ( مانند AV در تلويزيون ) جهت حفاظت در مقابل الكتريسته ساكن و شوكهاي احتمالي وروديهاي مدار حفاظت مي شود . وبدين وسيله IC حفاظت مي شود .

تست اين زنر ها معمولاً در مدار از نظر شورتي سنجيده شده و در جهت گرايش معكوس نيز مقدار اهم قرائت شده مدار در نظر گرفته مي شود و در صورتيكه حالت گرايش معكوس نشت غير عادي داشته باشد بايد زنر را از مدار خارج نمود .

 تست ديود زنر در مدار

براي تست ديودهاي زنر در مدار مولتيمتر را در حالت RX1 قرار داده و گرايش مستقيم ديود را مانند ديود هاي سيليكوني تست مي كنيم اگر توجه به پست قبلي داشته باشيد گفتم كه دراين حالت مولتيمتر 25 الي 40 ، اهم كه بستگي به نوع مولتيمتر و جريان آن دارد نشان مي دهد يعني عقربه منحرف شده و عدد ياد شده را نشان مي دهد دراين حالت گويند ديود در گرايش مستقيم راه مي دهد و سالم است .

اما مي دانيم استفاده ديودهاي زنر به خاطر ولتاژ شكست آنهاست و نيز مي دانيم هر كدام از ديودهاي زنر داراي ولتاژ شكست خود مي باشد و اتفاقاً ديود زنر را به همين نام نيز در بازار مي شناسند مثلاً مي گويند ديود زنر 2/3 ولت ويا 1/5 اتفاقاً اين ديودها همواره در مدارات بخاطر همين ولتاژشكستشان مورد استفاده قرار مي گيرند.

تست سلف

 

سلف یک سیم پیچ است و در انواع مختلف با هسته وبدون هسته ساخته می شود این قطعه چون از یک سیم پیچ ساخته می شود اکثراً دارای اهم DC کمتر از 100اهم می باشد وبه راحتی در مدار قابل تست است مانند یک مقاومت کم اهم آن را اهم چک کنید مقدار اهمش بستگی به طول و قطر سیم دارد.